การเสด็จประพาสต้นทั้ง ๒ ครั้ง ของสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง รัชการที่ ๕ เมื่อรัตนโกสินทร์ศก ๑๒๓ หรือ พุทธศักราช ๒๔๔๗ และ รัตนโกสินทร์ศก ๑๒๕ หรือ พุทธศักราช ๒๔๔๙ ถือเป็นเหตุการณ์ที่พลิกประวัติศาสตร์ และนำไปสู่การพลิกแผ่นดินปฏิรูปบ้านเมืองนับเป็นการวางรากฐานสำหรับการพัฒนาประเทศ ที่ส่งผลมาจนถึงปัจจุบัน

     หลายต่อหลายท่านสงสัยว่า "เสด็จประพาส" และ "เสด็จประพาสต้น" ต่างกันอย่างไรความจริงแล้วตลอดรัชสมัยของรัชกาลที่ ๕ มีการเสด็จประพาสสถานที่ต่างๆมากมาย ทั้งในและต่างประเทศและคำว่า "ต้น" ที่ต่อท้ายการเสด็จประพาส มาจากเหตุที่ว่าหลักฐานจากหนังสือของสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพได้ให้
คำตอบเรื่องที่มาของการเสด็จประพาสต้นในแง่ขำขันว่าที่เรียกว่าเสด็จประพาสต้น เนื่องมาจากการเสด็จแบบนี้ในครั้งแรกได้ทรงเรือมาดไปแต่ลำเดียว แต่เรือไม่พอบรรทุกเครื่องครัวจึงทรงซื้อเรื่อมาดประทุนอีกลำหนึ่งที่แม่น้ำอ้อมแขวง จังหวัดราชบุรี แล้วทรงโปรดให้เจ้าหมื่นใจราชเป็นผู้คุมเครื่องครัวไปในเรือลำนั้น ด้วยเหตุว่าเจ้าหมื่นใจราชมีชื่อจริงว่า "ค้น" จึงทรงตรัสเรียกเรือลำนั้นว่า "เรือตาค้น" ซึ่งถ้าเรียกขานเร็วๆ ก็จะฟังได้ยินว่า "เรือต้น" และต่อมาจึงโปรดให้นำเรือต้น มาเรียกชื่อเรือพระที่นั่งทรง แล้วเรียกการเสด็จแบบนี้ว่า "ประพาสต้น"