เคล็ดลับความเป็นหนุ่มสมาร์ทมาดเท่อยู่เสมอล่ะคะ
ไม่รู้...ไม่รู้...ตอนนี้ 77 แล้วก็ใช้ชีวิตสบายๆ ข่าวก็ดูน้อย ข่าวการเมือง ข่าวประจำวันผมไม่ติดตาม แต่จะอ่านคอลัมน์ดีๆ ที่แสดงความคิดเห็น บางครั้งเห็นด้วย บางครั้งไม่เห็นด้วย แต่มันก็เพิ่มพูนความรู้ให้เรา แต่ข่าวประจำวันไม่อ่านเลย คนนั้นพูดอย่างนั้น คนนี้พูดอย่างนี้ มันถึงอายุที่เลือกทำในสิ่งที่ตัวเองชอบเท่านั้น อะไรที่หนักรกหัวก็ทิ้งจากสมอง เราจะแบกโลกคนเดียวไม่ได้ ใช่ไหม ผมเป็นคนง่ายๆ สบายๆ มาแต่ไหนแต่ไร ไปไหนไปคนเดียว ไม่มีคนติดตามไม่ชอบให้มีรถตำรวจนำ ไม่ชอบให้คนมายุ่งกับผม ไม่ชอบให้คนมาคอยพะเน้าพะนอ ติดจะรำคาญด้วยซ้ำ

ท่านได้ชื่อว่าเป็นคนที่รักครอบครัว ไม่ทราบมีหลักการในการครองชีวิตคู่ให้ยั่งยืนอย่างไร
ตอนหนุ่มสาวความรักมักมาก่อน แต่พออยู่กันมา 30 - 40 ปีความรักอย่างเดียวไม่พอหรอก ต้องมีความเป็นเพื่อน มีความชอบด้วย ความรักถึงจะยั่งยืน เมื่อมีความเป็นเพื่อน มีอะไรก็ต้องช่วยเหลือกัน ไม่เอาเปรียบกัน นับถือและเคารพซึ่งกันและกัน นี่คือรากฐาน และไม่ใช่ว่าพยายามจะไปเปลี่ยนนิสัยเขา หากเมียพยายามจะเปลี่ยนนิสัยผัว ผัวพยายามเปลี่ยนนิสัยเมียก็ตีกันตาย แต่ทั้งสองคนต้องเรียนรู้ที่จะปรับตัวเองให้เข้ามาใกล้กันมากที่สุด ไม่ใช่เหมือนกันนะเพราะเหมือนกันชีวิตก็น่าเบื่อ บางทีเราก็เปลี่ยนนิสัยของเราเองโดยไม่ต้องมีคนอื่นมายุ่ง แต่เราต้องตั้งใจที่จะปรับให้ใกล้กันมากขึ้น ไม่ใช่นิสัยห่างกันสุดโต่ง

อยู่กันมานานขนาดนี้มีทะเลาะกันบ้างไหมคะ แล้วท่านทำอย่างไร
มีสิ...แต่คนหนึ่งใจร้อน คนหนึ่งต้องใจเย็น ต้องอะลุ้มอล่วยกันถ้าเขาโกรธเราก็ไปง้อ ไปคุย ปล่อยเวลาสักชั่วโมงสองชั่วโมงค่อยไปคุย ภรรยาผมเขาเป็นคนโกรธใครนานๆ ไม่เป็นหรอก

ท่านเป็นคนโรแมนติกไหมคะ
ผมเป็นคนไม่โรแมนติกเลย ผมรำคาญนะ อย่างวันวาเลนไทน์ก็ทำกันจนกลายเป็นเรื่องใหญ่ ผมอยู่
เมืองนอก เรียนหนังสืออยู่ 7 ปี ทำงานอยู่เมืองนอก 12 - 13 ปี ผมไม่เคยเห็นสังคมไหนเขาให้ความสำคัญกับวันวาเลนไทน์เท่าเมืองไทยเลย

แล้วท่านให้ของขวัญคุณหญิงในโอกาสไหนคะ
ผมจะให้ในวันเกิด แต่วันเกิดของพวกผมไม่มีการเลี้ยงใหญ่โต จะเลี้ยงกันเฉพาะครอบครัวเท่านั้น
วันเกิดภรรยาที่ผ่านมา เราก็กินข้าวกับลูกหลานเท่านั้น ใครจะมาเลี้ยงให้ก็ไม่รับ ไม่ต้องเลี้ยงใหญ่โต

ทุกวันนี้ดูแลสุขภาพอย่างไรคะ
เมื่อก่อนเคยออกกำลังมาก เคยเล่นสควอช เล่นเทนนิสมา 55 ปี แต่พออายุ 72 กว่าๆ มีปัญหาตรง
หัวเข่า หมอบอกว่าเล่นได้ แต่อย่าวิ่งมาก ผมเลยเลิก จะให้ออกกำลังกายแบบไปเดิน ไปว่ายน้ำอะไรผมก็ไม่ชอบ กอล์ฟก็ไม่เคยเล่น ก็เลยไม่ได้เล่นอะไรเลย อาจเป็นข้อบกพร่อง
โชคดีผมมาจากครอบครัวที่อายุยืน เรียกว่าพันธุกรรมดี คือ คุณพ่อเสียตอนอายุ 84 คุณแม่เสียอายุ 97 พี่ชายเสียเมื่อสามปีที่แล้วตอนอายุ 93 พี่สาวคนโต 95 ก็ยังอยู่ ผมเสียพี่สาวไปสองคนตอน 88 กับ 87 ผมเป็นลูกคนสุดท้อง อายุ 77 พี่น้อง 12 คน ตอนนี้เหลือ 9 คน พันธุกรรมดีทำให้ไปได้ แต่เมื่ออายุมากขึ้นก็ต้องระวังตัวมากขึ้น อย่าให้หกล้ม เดินไปไหนต้องระวัง แต่อย่างไรสุดท้ายก็ต้องแก่ตายแน่นอน

กลัวความตายหรือความเหงาบ้างไหมคะ
ความเหงาไม่เคยกลัว ความตายก็ไม่คิดถึง ผมเป็นคนไม่คิดมากคนที่คิดมากคือคนที่หาความทุกข์มาใส่ตัวเอง อะไรจะเกิดมันก็ต้องเกิดอย่าคิดฟุ้งซ่าน ถึงเวลาตายจริงๆ ก็ขอให้ตายสบายๆ เท่านั้น ถ้า...อย่างโน้น ถ้า...อย่างนี้ ผมไม่คิด มีชีวิตวันต่อวัน จะอายุ 105 ปี เพื่อนจะอยู่หรือเปล่า ไม่ต้องคิด
ส่วนเรื่องความเหงา ผมไม่เคยมีความเหงาในชีวิต ผมมีอะไรทำเสมอ อ่านหนังสือ ฟังเพลง นั่งคุย หรือนั่งเฉยๆ ก็ไม่ใช่นั่งเหงา แต่เพราะบางคราวไม่อยากคุยกับใคร เป็นการพักสมองไปในตัว ผมชอบไปอยู่ต่างจังหวัด ผมอยู่เงียบๆ ได้เป็นชั่วโมง ดูนก ดูไม้ ดูแดด ไม่เคยเหงา อยู่กับตัวเองก็ได้ อยู่กับคนก็ได้

ความสำเร็จที่ผ่านมาเป็นเพราะมีการเตรียมวางแผนชีวิตไว้หรือไม่
ไม่เคยวางแผน เพราะแม้แต่ตอนเรียน วิชาที่เรียนผมก็ไม่ชอบตอนอยู่เมืองไทยเรียนดีมาก แต่ตอนไปเมืองนอกโตแล้ว ภาษาเลยไม่ดีพอ การเรียนแม้ไม่ตก แต่ก็ไม่ดีเด่นอะไร พออยู่เมืองนอกนานทำให้เห็นว่าถ้าได้ทำงานกระทรวงต่างประเทศก็ดีนะ จะได้อยู่ต่างประเทศก็คิดง่ายๆ แต่ไม่ได้คิดว่าจะต้องเป็นทูต แต่แล้วชะตาชีวิตก็ผลักดันให้เป็นทูต และเป็นเร็วด้วย ผลักดันให้เป็นปลัดกระทรวงต่างประเทศผลักดันให้เป็นประธานกรรมการบริษัทสหยูเนี่ยนฯ ประธานสภาอุตสาหกรรมฯ ผลักดันให้เป็นนายกฯ มันเป็นไปเองทั้งหมด ไม่เคยวางแผน
ตอนที่ได้รับคำสั่งให้ดำรงตำแหน่งเป็นเอกอัครราชทูตไทยประจำสหรัฐอเมริกา ผมก็ไม่อยากไป ให้เป็นปลัดกระทรวงต่างประเทศผมก็ไม่ต้องการ ผมเป็นคนโชคดี อยู่ที่ไหนก็มีความสุข ทำงานอะไรก็สุข เพราะผมเป็นคนไม่ทะเยอทะยาน ไม่มีความอยาก ไม่อยากเป็นไม่อยากได้ ไม่อยากมี แต่แปลกตรงที่บางอย่างได้มาแบบอุบัติเหตุ คงเป็นชะตาชีวิต ผมถูกกล่าวหาเป็นคอมมิวนิสต์บ้าง ถูกกล่าวหาว่าละเว้นการปฏิบัติหน้าที่บ้าง ชีวิตได้พบเจอทั้งเรื่องที่ดีมากๆ และไม่ดีมากๆ แต่สุดท้ายก็จบลงด้วยดี การที่เราไม่คิดมาก ไม่มีแผน ไม่ทะเยอทะยานมากไป ทำให้ไม่ผิดหวังในชีวิต

ท่านเชื่อเรื่องโชคชะตาไหมคะ
ค่อนข้างจะเชื่อ ในชีวิตผม สิ่งเดียวที่ไม่เป็นไปเอง แต่ผมนึกอยากทำจริงๆ คือ อยากแต่งงานกับภรรยา ที่พูดนี่ไม่ใช่เพื่อเอาใจภรรยา แต่เป็นความจริง ชีวิตผม ผมอยากมีลูกที่ดี มีหลานที่ดีมีลูกเขยดี พวกนี้อยากมีเป็นเรื่องส่วนตัวทั้งนั้นและก็มีหมด แต่การงาน ตำแหน่ง ลาภยศเหล่านั้น ผมไม่เคยอยากได้ แต่มาเอง
ฉะนั้นเวลามีเหตุการณ์หรือสิ่งไม่ดีมาคั่นจังหวะ เราก็รับได้เพราะชีวิตถ้าไม่มีอุปสรรคก็ไม่สมบูรณ์ ทุกครั้งที่มีอุปสรรค มันทำให้จิตใจเราแข็งแกร่ง ไม่หวั่นไหวง่าย คือเจองานอะไรเราก็สู้ได้หมด สูงสุดก็เคยแล้ว ต่ำสุดก็เคยแล้ว ชอบก็มีแล้ว ไม่ชอบก็มีแล้ว ทุกอย่างที่เกิดขึ้นเป็นความจริงของชีวิต เป็นสัจธรรม

เวลากล่าวสุนทรพจน์ ทำอย่างไรจึงมักจับใจผู้ฟัง มีเทคนิคอย่างไรและเคยตื่นเต้นบ้างไหมคะ
ส่วนใหญ่ครึ่งหนึ่งผมพูดปากเปล่านะ นอกจากเวลาที่เป็นงานทางการจะพิมพ์เตรียมไป แต่พูดจากการอ่านไม่สนุกหรอก ถ้าพูดปากเปล่า พูดไปคิดไปจะสนุกกว่า
ผมอยู่สหประชาชาติปี 1964 สองปีแรกผมเป็นเลขาฯเอก มีหน้าที่ต้องไปพูดตามโรงเรียน ตาม
มหาวิทยาลัย สโมสรต่างๆ อยู่แล้วเริ่มจากพูดให้เด็กๆ ฟัง ผิดถูกไม่เป็นไร พอพูดไปเรื่อยๆ ก็มีความมั่นใจ ความประหม่า ความตื่นเต้นก็เลยไม่มี เท่ากับฝึกไปเรื่อยๆ จนวันหนึ่งเหมือนเป็นอัตโนมัติ เปิดสวิตช์ก็พูดได้
เทคนิคการพูดสปีชที่ดีต้องเข้าถึงใจคนให้ได้ การจะพูดให้เข้าถึงใจคนได้ต้องเริ่มจากการที่คนฟังรู้สึกว่าคนพูดพูดแล้วน่าเชื่อถือ พูดด้วยความจริงใจ พูดอย่างมีหลักการ ไม่ใช่สร้างภาพหรือหลอกลวง คนฟังเขาฉลาด เขาสัมผัสได้ เวลาผมไปพูดที่ไหน คนฟังจะเป็นส่วนหนึ่งของผม เราถือว่าเขามีส่วนร่วมกับกิจกรรมของเรา เรามองหน้าเขา มองตาเขา และต้องพูดภาษาที่สื่อง่าย เข้าใจง่าย ไม่ควรใช้ภาษาเทคนิคมากหรือใช้ภาษาต่างประเทศบ่อย พอเขามีความเชื่อถือ ความศรัทธาก็มา พอมีความศรัทธา แม้ว่าวันนั้นเราอาจพูดไม่ดี แต่ความศรัทธาก็ช่วยได้

คิดว่าจะเกษียณตัวเองเมื่อไรคะ
ผมคงไม่เลิกทำงานโดยเด็ดขาด เพราะถ้าเลิกมันเฉานะ ทุกวันนี้ตื่นมายังมีอะไรทำ ถ้าเลิกเลย ตื่นมาคงต้องนั่งคิดว่าวันนี้จะทำอะไรดีแต่นี่มันมีอะไรให้ทำเรื่อย ผมทำงานตอนสายๆ ถึงบ่าย แล้วก็ไม่ได้หนักมากอะไร มีบางงานที่ต้องทำจริงจัง แต่ก็ใช้เวลาไม่เท่าไร ส่วนใหญ่ผมสนุกสนานกับเพื่อนฝูง กับลูกหลาน ผมเป็นคนสนุกง่ายด้วย หัวเราะเสียงดัง

คิดจะเขียนหนังสือเล่าเหตุการณ์ที่ไม่ค่อยมีใครรู้ เพื่อประชาชนจะได้ทราบข้อเท็จจริงบ้างไหมคะ
ก็อยากเขียนหนังสือเหมือนกันนะ แต่มันเขียนไม่ได้ ผมทำอะไรก็ต้องทำจริง เพราะถ้าคิดจะเขียนเรื่องนี้ แต่ติดตรงนั้นทำให้เขียนไม่ได้ มันก็ไม่ได้ดังใจ หรืออาจทำให้คนเข้าใจผิด เรื่องนี้มันเกี่ยวโยงกับวัฒนธรรมประเพณีของไทยเราด้วย เราไปเขียนพาดพิงถึงเขา คนที่เราเขียนถึงเขาคงไม่ชอบ ลูกหลานเขาก็ไม่ชอบ บางสิ่งบางอย่างคนไทยจะบอกว่า เขาตายไปแล้ว มาพูดทำไม ทำให้เรากลายเป็นคนไม่ดี ถึงได้มีคำพูดว่า “ความจริงไม่ตาย แต่คนพูดตาย” นี่เป็นข้อจำกัดของเรา ประวัติศาสตร์ไทยถึงไม่สมบูรณ์
แต่ถ้าตราบใดที่คนไทยไม่ขวนขวายหาความจริง รู้สึกว่าไม่ใช่เรื่องสำคัญ เชื่อข่าวลือมากกว่า ก็คงอยู่กันอย่างนี้ แต่ผมยังไม่ละทิ้งความคิดเสียทีเดียว จะว่าไปก็มีเรื่องเล่ามากนะ

สุดท้ายนี้ถ้าหากจะถามว่า ความสุขของท่านคืออะไร
คือการอยู่กับครอบครัว ได้เห็นลูกหลานเจริญเติบโตไปในทางที่เหมาะสม ภรรยาไม่ต้องพูดถึง แต่งงานกันมาตั้ง 53 - 54 ปี ชินกันไปแล้ว อยู่กันแบบคนที่รู้จักกันมานาน ภรรยาผมเป็นคนดี ช่วยผมมากตอนที่เป็นทูต การได้เห็นลูกมีการศึกษา ได้งานดี แต่งงานกับคนดี มีลูกน่ารัก มีหลานน่ารัก ทุกคนมีสุขภาพดี นี่แหละคือความสุขของผม